Bedrijfsuitje bij de oude Grieken

Met het ontstaan van de verschillende stadstaten in het oude Griekenland verandert ook het karakter van het bedrijfsuitje. Zo ontstonden er allerlei nieuwe beroepsgroepen en disciplines die allemaal behoefte hadden aan een broederlijk uitje op zijn tijd, een bedrijfsuitje dus. Naast het ontwikkelen van nieuwe waarden zoals individualisme en schoonheid werd er keihard gewerkt om de steden te bouwen, het volk te voeden en te kleden. Deze beroepsgroepen hadden regelmatig behoefte aan wat afleiding. Omdat het dagelijks werk al zwaar en fysiek was en het in Athene helemaal hip was om te filosoferen, bezochten grote groepen arbeiders daarom bij wijze van bedrijfsuitje graag één van de vele filosofiescholen die er waren. Het filosofisch bedrijfsuitje werd in korte tijd mateloos populair. Zelfs grote filosofen als Socrates en Plato verdienden een leuk zakcentje bij door de gewone man te laten nadenken over allerlei levensvragen. Epicurus richtte zelfs een filosofierestaurant op dat zich volledig richtte op bedrijfsuitjes. Met betaalbare maaltijden, onbeperkt wijn en zangers die hun lier bespeelden. Het themarestaurant was hiermee geboren. We zullen later in de geschiedenis zien dat dit principe in allerlei hoedanigheden terugkeert. Met als gemeenschappelijk kenmerk dat het themarestaurant door de eeuwen heen een geliefde plek blijft om een bedrijfsuitje te vieren.

Bedrijfsuitje bij de Romeinen

In het Romeinse rijk gingen de bedrijfsuitjes er anders aan toe. De landen die door de Romeinen veroverd waren, werden Romeinse provincies. Hoewel de Romeinen zich nogal arrogant gedroegen tegen deze oorspronkelijk volkeren zoals de Feniciërs, Joden en Grieken, namen ze wel allerlei gebruiken en gewoonten van hen over. Ook het met name Griekse gebruik om eens in de zoveel tijd een bedrijfsuitje te vieren beviel de Romeinen wel. Natuurlijk waren de Romeinen in het algemeen al gek op feesten: iedere leider die het volk brood en spelen gaf, kon rekenen op de trouw van de massa's. Maar dat gold ook op kleinere schaal voor voormannen en leiders op de velden en in werkplaatsen. Wanneer een baas zo af en toe een leuk bedrijfsuitje organiseerde, kwam dat de gehoorzaamheid en werklust van zijn mannen te goede. Inhoudelijk werden er wel wat veranderingen aangebracht in het vieren van een bedrijfsuitje. Was het Griekse bedrijfsuitje vooral gericht op verbroedering en het vergaren van wijsheid, bij het Romeinse bedrijfsuitje staat geweld centraal. Bijna iedereen heeft wel eens van de Romeinse gladiatoren gehoord. Wat veel mensen echter niet weten is dat het principe van de bloedige spelen die in het oude Rome gehouden werden, hun oorsprong hadden in het bedrijfsuitje. Worstelen, boksen, vechten tegen wilde dieren, al deze activiteiten vonden hun oorsprong in het Romeinse bedrijfsuitje. Pas later werden al deze sporten en gebruiken samengesmolten tot de spelen die door duizenden aanschouwd werden in de enorme theaters. Omdat het Romeinse rijk zeer uitgestrekt was, werd het principe van het bedrijfsuitje verspreid tot in de verste uithoeken van Europa. In het huidige Frankrijk en Engeland worden nog steeds bedrijfsuitjes gevierd met, weliswaar afgezwakte, spellen en activiteit uit het Romeinse rijk.

Bedrijfsuitje of gildeuitje?

Zo rond 550 na Christus doofde de vlam van het Romeinse rijk uit en begonnen de Middeleeuwen. Iedereen heeft wel eens gehoord van de ridders uit de begintijd van de Middeleeuwen. Ridder komt van ruiter, dus in feite gaat het hier om een beroepsgroep. Waren de toernooien die de Ridders organiseerden eigenlijk bedrijfsuitjes? Daarover zijn de meningen verdeeld maar één ding is zeker: het bijwonen van een toernooi met de voltallige ploeg horige boeren en lijfeigenen van de één of andere leenheer was zeker vergelijkbaar met het huidige bedrijfsuitje. Later, met het ontstaan van de Middeleeuwse steden werd de vergelijking met het hedendaagse bedrijfsuitje nog veel treffender. De vraag is alleen of het hier dan om een bedrijfsuitje ging of om een gildeuitje. In de nadagen van de riddertijd waren ridders allang niet meer ridderlijk maar eerder een soort rovers. Burgers en stedelingen gingen zich tegen heb verdedigen en zo ontstonden er vestingsteden. Deze werden vaak verdedigd door huursoldaten die eens in de zoveel tijd een gezellig samenzijn organiseerden, jawel, een soort bedrijfsuitje. Maar het echte bedrijfsuitje doet zijn intrede met het ontstaan van de verschillende beroepsgroepen genaamd gilden. De verschillende beroepsgroepen zoals bijvoorbeeld lakenwevers, timmermannen, steenhouwers en architecten waren verenigd in zo'n ambachtsvereniging. Hierbinnen bestond een streng stelsel van rangen en standen. Iedereen kon opklimmen tot het hoogst haalbare, meester, maar tot die tijd was men jarenlang leerling of vazal. Om de nogal hiërarchische sfeer af en toe te doorbreken, organiseerde de meester van het gilde wel eens een feestelijk samenzijn in de plaatselijke herberg of taveerne. Dit moet eruit gezien hebben als ons huidige bedrijfsuitje. Collega's die al dan niet met hun vrouwen erbij, aan lange tafels genoten van spijs, drank en muziek en uiteindelijk toch weer telkens op hetzelfde gespreksonderwerp uitkwamen: het werk. Echt originele invulling van een bedrijfsuitje zijn er in de Middeleeuwen waarschijnlijk niet geweest, hoewel nu nog bekende spelletjes als de Kop van Jut en Schandpaaltje waarschijnlijk wel hun oorsprong in het Middeleeuwse bedrijfsuitje vinden. Het is grappig om te zien dat er voor een bedrijfsuitje vandaag de dag nogal wat Middeleeuwse thema's zijn te vinden. Van ridderspelen tot gekostumeerde Bourgondische vreetfestijnen, de Middeleeuwen leven voort in menig hedendaags bedrijfsuitje.

Bedrijfsuitje tijdens de Renaissance

Veranderingen in de wereldgeschiedenis gaan vaak ongemerkt. Verschuivingen worden pas opgemerkt als de nieuwe tijd is aangebroken, tenzij er een revolutie heeft plaatsgevonden natuurlijk. Dit principe gaat ook op voor het bedrijfsuitje in historisch perspectief. Zoals zoveel sociale gebruiken veranderde ook het Middeleeuwse bedrijfsuitje geleidelijk. Na de Middeleeuwen, zo rond 1400 na Christus breekt er een nieuwe periode aan die zijn oorsprong heeft in Italiaanse steden zoals Florence. Ook daar bestonden gilden, waren er kathedralen en maakten vrije rijke burgers de dienst uit. Er werd hard gewerkt door grote groepen ambachtslieden en die vierden regelmatig een traditioneel bedrijfsuitje. Maar dingen veranderden. Afkomst en religie werden naar de achtergrond verdrongen en waarden zoals zelfstandigheid, daadkracht en verstand werden belangrijk. Het individu kwam centraal te staan. Dit had ook zijn weerslag op het karakter van het gemiddelde bedrijfsuitje. Een oude tijd, die van de oude Grieken, herleefde en men voelde zich herboren. Daarom spreekt men van de Renaissance. Ook tijdens bedrijfsuitjes werd er teruggegrepen naar de kunst en filosofie van de oude Grieken. Homerus werd voorgedragen, er werden beeldhouwlessen gevolgd en een zekere Leonadro da Vinci organiseerde geheel verzorgde schilderworkshops in zijn atelier. Menig bedrijfsuitje stond in het teken van de nieuwe wetenschap, met als inspiratie de honger naar kennis van de oude Grieken. Kleermakers en wolhandelaren trokken zich bij wijze van bedrijfsuitje terug in de natuur om kevertjes te ontleden en planten te bestuderen. De nieuwe tijd bracht ook een nieuw bedrijfsuitje voort. Zelfs vandaag de dag worden er bedrijfsuitjes georganiseerd die overeenkomsten vertonen met het bedrijfsuitje van de Renaissance. Met name hoog opgeleiden, wetenschappers en kunstenaars hechten veel waarde aan schoonheid en kennis tijdens hun bedrijfsuitje.